බක් පුරපසලොස්වක පොහොය
සම්බුද්ධත්වයෙන් පස්වන අවුරුද්දෙහි බක්මස අමාවක පොහොය දිනයෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ ලක්දිව නාගදීපයට වැඩම කළහ. එය උන්වහන්සේගේ දෙවන ලංකාගමනයයි. බුදුරදුන් නාගදීපයට වැඩම කළේ මිණිපළඟක් මුල්කරගෙන නාග ගෝත්‍රිකයන් අතර සිදුවන යුද්ධය වැළැක්වීමටයි.
මණිනාගදීපයේ මහෝදර නා රජුගේ දියණිය සරණ පාවා දුන්නේ ඔහුගේ නැගණියගේ පුත් වඩුන්නාගල සිටි චූලෝදර නා රජුට ය. ඔහුට දෑවැද්ද වශයෙන් ලැබුණේ වටිනා මිණිපළඟක් හෙවත් මැණික් පුටුවකි. නාග කුමරිය හදිසියේ මියගිය නිසා මහෝදර නා රජු සිය බෑණාගෙන් මිණිපළඟ ඉල්ලුවේ ය. එහෙත් චූලෝදර නා රජු එය ආපසු දෙන්නට අකැමැති විය. ඒ හේතුවෙන් යුද්ධයක් ඇතිවන තත්ත්වයට කරුණු යෙදුණි.
දෙව්රම් වෙහෙර දොරටුවේ කිරිපලු රුකෙහි සිටි සමිද්ධි සුමන දෙවියා පෙර භවයක ලක්දිව මණිනාගදීපයේ විසූ කෙනෙකි. ඔහු යළිත් එම ප්‍රදේශයෙහි වාසය කරවුවොත්, ඔහුටත්, නාගයන්ටත් යහපතක් සිදුවන බව බුදුරදුන්ට පෙනුණි. ඒ නිසා මණිනාග දීපයට යාමට එන ලෙස බුදුරජාණන් වහන්සේ දේවතාවාට දැනුම් දුන්හ. සටන් පැවැති පෙදෙසට වැඩම කළ උන්වහන්සේ අහසෙහි වැඩ හිඳ බුදුරැස් විහිදුවා පෙළහර පා නාගයන්ට දහම් දෙසූහ. එයින් සතුටට පත් නාගයෝ සමඟි වී ගැටුමට මුල්වුණ මිණිපළඟ බුදුරජුන්ට පිදූහ. උන්වහන්සේ වැඩසිටි නිසා පාරිභෝගික වස්තුවක් බවට පත්වුණ මිණිපළඟ තැන්පත් කොට ඔවුහු නාගදීප දාගැබ තැනූහ. එය ප්‍රසිද්ධියට පත්වුණේ රාජායතන චෛත්‍යය නමිනි. ඒ අසල රෝපණය කෙරුණ කිරිපලු රුක මහිද්ධි සුමන දෙවියාගේ වාසස්ථානය බවට පත්වුණි.
මණිනාගදීපයේ දී බුදුරදුන්ට පිදු මිණිපළඟ කැලණි දාගැබෙහි තැන්පත් කොට ඇතැයි ඇතැමුන් කියන්නේ කරුණු වරදවා තේරුම් ගැනීම හේතුවෙනි. මණිපල්ලංක (මිණිපළඟ) සහ මණිමණ්ඩප (මැණික් මණ්ඩපය) යන වචන දෙක පැහැදිලි කරගත් විට මෙම ගැටලුව නිරවුල් වෙයි. මණිපල්ලවම් නමැති දෙමළ පොතේ සඳහන් වන පරිදි මිණිපළඟ යනු මැණික් ඔබ්බවා තැනූ අඩි තුනහමාරක් උසැති, අඩි නවයක් දිගැති ආසනයකි.
බුදුරදුන් ලක්දිවට තෙවන වර වැඩම කළේ මණිඅක්ඛිත නාරජුගේ ඇරැයුම පරිදිය. උන්වහන්සේ ගෞරවයෙන් පිළිගැනීම සඳහා කැලණියේ පනවා තිබුණේ මැණික්වලින් සරසා සෙවිලි කළ මණ්ඩපයකි. එය බුදුරදුන්ට සහ පන්සියයක් මහරහතුන්ට වැඩ සිටින්නට හැකි තරමේ විශාල වේදිකාවකි. විස්තර කර ඇති අන්දමට එය අලංකාර පිරිත් මණ්ඩපයක් වැනිය. කැලණි දාගැබ ඉදිකළේ එම මණ්ඩපය තිබූ ස්ථානයේ ය. මේ අනුව නාගදීප දාගැබේ මිණිපළඟ තැන්පත් කෙරුණි. බුදුරදුන්ට වැඩසිටින්නට මණිමණ්ඩපය ඉදිකළ බිමේ කැලණි දාගැබ ඉදිකෙරුණි.
නාගදීප දාගැබ වඳින ගාථාවේ සඳහන් වන්නේ මාමා සහ බෑණා විසින් දෙන ලද මණිපල්ලංකයෙහි වැඩ හිඳ බුදුරදුන් දහම් දෙසූ බවයි.
භගිනි සුත මාතුලේහි දින්නේ
මණිපල්ලංකවරේ යහිං නිසින්නෝ
මුනි ධම්ම මදේසයි මුනීනං
සිරසා තං පණමාමි නාගදීපං
දාගැබට වඳින ගාථාවේ සඳහන් වන අන්දමට මණිඅක්ඛිත නාරජු තැන වූ මිණිමඬුවේ බුදුරදුන් වැඩහුන් අතර, ඒ මත කැලණි දාගැබ ඉදිකොට ඇත.
ආයාචනාය මණි අක්ඛිමහෝරගස්ස
යස්මිං නිසීදි භගවා මණිමණ්ඩපස්මිං
තස්සෝපතිට්ඨිත මුපට්ඨිත වීතරාගං
කළ්‍යාණි චේතියමහං සිරසා නමාමි
මණි අක් නයිඳු කළ - මිණිමඬුව තුළ වැඩ හිඳ
මුනිඳා දිව බොජුන් වැළඳූ සැනෙහි නඳ
මුනිදා පිහිටුවා කළ දාගැබට වැඳ ( හංස සංදේශය)
මණිනාගදීපයේ රාජායතන චෛත්‍යය වැඳීමට වැඩමකළ භික්ෂූන් සැටනමකට නාගා නමැති දාසියක් වෙහෙස මහන්සි වී උපයා ගත් ධනයෙන් දානය දුන්නා ය. ඇයගේ ශ්‍රද්ධාව ගැන සැලකූ එම භික්ෂූන් වීර්යයෙන් යුතුව රහත් බව ලැබ එම දානය වැළඳූහ. ඒ පුවත අසා පැහැදුන රජතුමා නාගා දාස බවින් මුදා මණිනාග දිවයින ඇයට තෑගි කළ බව සද්ධර්මාලංකාරයේ නාගා වස්තුවෙහි සඳහන් වෙයි. මණිනාගදීපයට නාගදීපය යන නම ලැබුණේ ඉන්පසුවය. සැමගේ සිත් දිනාගෙන ඔවුන්ට උදව් කරමින් ජීවත්වූ නාගා මැරුණ පසු දේවත්වයට පත්වූවා ය. හින්දු බැතිමතුන් නාගම්මා හෙවත් නාග පූෂානි අම්මන් කෝවිල නමින් හඳුන්වන්නේ ඇය වෙනුවෙන් තැනුන දෙවොල යි. එය පිහිටා තිබෙන්නේ වර්තමාන නාගදීප විහාරය ආසන්නයේ ය.
නාගදීපය යනු අතීතයේ දී යාපන අර්ධද්වීපය ම ඇතුළත් විශාල ප්‍රදේශයකි. වෙළෙඳ භාණ්ඩ හුවමාරු කළ තොටුපොළ කීපයක් එහි තිබුණි. ප්‍රසිද්ධ වරායක් වූ ඌරාතොට දැන් කයිට්ස් දූපතයි. සංඝමිත්තා තෙරණිය වැඩම කළ දඹකොල පටුන ද පැරැණි නාගදීපයට අයත් වූවකි. 1936 දී විෂ්ණු දේවාලය අසලින් ලැබුණ වල්ලිපුරම් රන් සන්නසින් පැහැදිලි වන්නේ රාජ්‍ය වර්ෂ 126 – 127 වසභ රජ සමයේ දී ඉසිගිරි නම් ඇමැතිවරයකු නාගදීපය පාලනය කළ බවයි.
බුදුරදුන් වැඩම කළ ස්ථානය ලෙස සැලකෙන වර්තමාන නාගදීපය පිහිටි දූපතෙහි පුත්තර් කෝවිල්, බුද්ධ වලව්, පුත්තර් පල්ලම්, පුත්තර් තීඩල් යනාදී නම්වලින් හැඳින්වෙන්නේ බුදුරදුන්ට සම්බන්ධ ස්ථානයන් ය. පුත්තර් තෝට්ටම් (බුදුන්ගේ වත්ත) නමින් හැඳින්වෙන ඉඩම මෑතක් වනතුරු අයිති කරගෙන සිටියේ දෙමළ කරණවෑමියෙකි. බ්‍රාහ්මණවත්තේ ධම්මකිත්ති තිස්ස නා හිමියන් එම භූමිය මිලදී ගෙන විහාරයක් ඉදිකරද්දී පොළොවෙන් නටබුන් රැසක් මතු වී ඇත. 1985 දී ත්‍රස්තවාදීහු එම විහාරය පුපුරුවා හැරියහ. හානි වුණ සෙල් බුදුපිළිමයක් එහි තිබේ. දැනට දක්නට තිබෙන නාගදීප දාගැබ සහ පන්සල 1939 වසරේ දී රන්දොඹේ සෝමසිරි නා හිමියන් විසින් ඉදිකරවන ලද්දකි. නාගදීපයේ ජීවත්වන දෙමළ හින්දු බැතිමත්හුද විහාරස්ථානයට පැමිණ වන්දනා මාන කරති.
බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ දැක්වෙන අන්දමට නාගදීප රාජායතන චෛත්‍යය යනු ශාසන ඉතිහාසයේ අවසානය දක්වා ම පවතින ඉතා වැදගත් පූජනීය ස්ථානයකි. සම්බුද්ධ ශාසනය අතුරුදන් වන විට විවිධ වෙහෙර විහාරවල තිබෙන සර්වඥ ධාතු නාගදීප චෛත්‍ය ස්ථානයට එක්රැස් වෙයි. එතැනින් දඹදිව සිරිමහ බෝමැඩට වැඩම කිරීමෙන් පසු අතුරුදහන් වෙයි. එය මිලින්ද ප්‍රශ්නයෙහි දැක්වෙන්නේ මෙසේ ය.
“එකල සත්ත්වයන්ගේ ශ්‍රද්ධා බුද්ධි මඳ වීමෙන් පූජා සත්කාර නොලබන්නා වූ ධාතුන් වහන්සේ බුදුන්ගේ අධිෂ්ඨාන බලයෙන් පූජා සත්කාර ලැබෙන තැනට අහසින් වඩිති. කල්යෑමෙන් හැමතැනම පූජා සත්කාර නොලැබෙයි. එකල බුදුරදුන් ධර්මාන කාලයෙහි ලෝවැඩ පිණිස විසිර පවත්නට අධිෂ්ඨාන කර වදාළ හැම ධාතුන් වහන්සේ අධිෂ්ඨාන බලයෙන් ලක්දිව රුවන්වැලි මහ සෑයට වඩිති. එතැනින් නාග දිවයින රාජායතනය නම් චෛත්‍යයට රැස්වෙති. එයින් මහබෝමැඩ කරා වඩිති.” (ශාසනායුෂ ප්‍රශ්නය) සාහිත්‍ය ග්‍රන්ථ කීපයකම මේ පුවත දැක්වේ.
මහනුවර අස්ගිරි මහා විහාරීය
කාරක සංඝ සභික
මැදගම ධම්මානන්ද හිමි
මැදින්පුර පසලොස්වක පොහොය
සම්බුදුරදුන් පන්සාළිස් වසරක් විවිධ ස්ථානයන්ට වැඩමවා පැවැත් වූ ධර්ම දේශනාවන් වර්ග තුනකට බෙදා ධර්ම ග්‍රන්ථයන්හි දැක්වෙයි. එයින් බුද්ධි චර්යා නමින් දැක්වෙන්නේ තමා විසින් අවබෝධකර ගත් ගැඹුරුවූත්, අර්ථවත්වූත්, දම්සක් පැවතුම් සූත්‍රය වැනි දේශනාවන් පැවැත්වීමට වැඩමවීමයි. ලෝ වැසියන්ගේ දෙලොව අභිවෘද්ධිය සඳහා වදාළ මංගල, පරාභව ඇතුළු සියලු ධර්ම ලෝකාර්ථ චර්යා වශයෙන් දේශනා කළහ. තම ඤාතීන්ගේ අභිවෘද්ධිය සඳහා වැඩමවා දේශිත ධර්මය ඤාත්‍යර්ථ චර්යා වශයෙන් තෙවන ගණයට අයත් වේ. මේ අනුව කිඹුල්වත්පුර තම ඤාතීන්ට අනුග්‍රහ දැක්වීම සඳහා රජගහ නුවර සිට වැඩමවීම ආරම්භ කරන ලද්දේ බුද්ධත්වයෙන් පසු ප්‍රථමයෙන් එළඹුනු මැදින් පුරපසළොස්වක පොහෝ දිනකය.
සිද්ධාර්ථ කුමාරයා උතුම් බුද්ධත්වයට පත්ව බරණැස ඉසිපතනයේ දී පස්වග තවුසන් ප්‍රධාන දෙව්බඹුන්ට ප්‍රථම ධර්ම දේශනාව පවත්වා එහි වස් තුන්මාසය ගෙවීමෙන් අනතුරුව රජගහ නුවරට වැඩමවා වේළුවනාරාමයේ වැඩසිටින බව සුද්ධෝදන පිය රජතුමාට දැනගන්නට ලැබුණි. උතුම් වූ බුදු බවට පත් පුතණුවන් දැකීමේ ආශාවෙන් යුත් එතුමා තම මාලිගයට වැඩමවන මෙන් දහසක් පිරිවර සහිත ඇමැතිවරයෙකු මඟින් පණිවුඩ යැවීය. රජගහනුවර වේළුවනාරාමයට මේ පිරිස පැමිණෙන අවස්ථාවෙහි බුදුරදුන් මහත් පිරිසක් පිරිවරාගෙන ධර්ම දේශනා කරමින් වැඩසිටි නිසා ඒ ගිය ඇමැතිවරයා ඇතුළු පිරිස ද ධර්ම ශ්‍රවණය කරන්නට වූහ. අවසානයෙහි ප්‍රසාදයට පත් එක්දහස් එකක් වූ පිරිස රහත් බවට පත්ව පැවිද්ද ලබා ගත්හ. නැවතත් ඇමැතියෙකුගේ ප්‍රධානත්වයෙන් දහසක් පිරිවර යොදවා විටින් විට වාර අටක් ම බුදුරදුන් වඩමවාගෙන ඒම සඳහා යැවූ නමුත් ඒ කිසිවෙකුගෙන්වත් රජතුමාගේ අරමුණ ඉටු නොවීය.
දසවන වරට කාළුදායි නම් ඉතා දක්ෂ, බුද්ධිමත් ඇමැතිවරයා දූත මෙහෙවරෙහි යෙදවීමට සුද්ධෝදන රජතුමා කල්පනා කළේ ය. අප ධර්ම ග්‍රන්ථයන්හි යසෝධරා දේවිය, ආජානීය හස්තිරාජයා, කන්ථක අශ්වයා, ජය ශ්‍රී මහා බෝධිය, සතර මහා නිධාන, ඡන්න ඇමැතියා සහ මේ කාළුදායි ඇමැතිවරයා ද සිද්ධාර්ථ බෝසතුන් හා එකම දින පහළ වූ බව සඳහන් වෙයි. පැවිදිවීම සඳහා රජතුමාගෙන් අවසර ලබාගත් කාළුදායි ඇමැතිවරයා දහසක් පිරිවර සහිතව වේළුවනාරාමයට ගොස් ධර්මශ්‍රවණය කොට රහත් භාවයට පත්ව පැවිද්ද ලබාගත්හ. එයින් සතියක් ඉකුත්වත් ම සුද්ධෝදන පිය රජතුමාගේ ඉල්ලීම බුදුරදුන්ට දන්වා රජගහ නුවර සිට යොදුන් හැටක් දුරින් පිහිටි කිඹුල්වතට යන මාර්ගයත්. එහි දෙපස දර්ශනීයත්වයත් ඉතා විචිත්‍රාකාරයෙන් ගාථා හැටකින් පෙන්වා දුණි.
බුදුරදුන් යම් ස්ථානයකට වැඩමවන ක්‍රම දෙකක් ඇති බව පෙනේ. නවා ඇති අතක් දික් කිරීමට පෙර තමා සිතන ස්ථානයට සෘද්ධි බලයෙන් වැඩමවීම තුරිත චාරිකා වශයෙන් දැක්වෙයි. අංගුලිමාල දමනය කිරීම වැනි අවස්ථාවල වැඩම වූයේ ඒ අන්දමටය. සාමාන්‍ය ජනතාවට දැකීමෙන් හෝ සුදුසු පරිදි සිව්පසය පිළිගැන්වීමෙන් හෝ ධර්මශ්‍රවණය කිරීමෙන් හෝ ආනිසංස රැස්කරගත හැකි අන්දමට හුදෙකලාව හෝ භික්ෂූන් පිරිවරාගෙන හෝ පාගමනින් වැඩමවීම අතුරිත චාරිකා වශයෙන් දැක්වෙයි. මේ ක්‍රමයට දිනකට එක් යොදුනක් බැගින් රජගහ නුවර සිට කිඹුල්වත් නුවරට විසි දහසක් භික්ෂූන් පිරිවරාගෙන පා ගමනින් වැඩමවීම ආරම්භ කරන ලද්දේ මැදින් පුර පසළොස්වක පොහොය දිනකය.
අංග හා මගධ යන ජනපද දෙකෙන් පැවිද්ද ලබාගත් දස දහසක් පමණ භික්ෂූන් ද ශාක්‍ය ජනපදයෙන් පැමිණ පැවිදි උපසම්පදාව ලබාගත් දස දහස් දහයක් පමණ වූ භික්ෂූන් ද වශයෙන් විසි දහසක් පමණ මහාසංඝයා වහන්සේ බුදුරදුන් පෙරටුකොටගෙන වැඩමවීමේ දර්ශනය දහස් සංඛ්‍යාත ජනතාවගේ කුතුහලයත්, සැදැහැවත් බවත්, බුද්ධිමහිමයත් ප්‍රකට කෙරෙන සිදුවීමක් විය. ඒ සමඟ දිනපතා කාළුදායි ඇමතිවරයා බුදුරදුන් ඇතුළු සංඝයා වහන්සේ පාගමනින් වැඩමවීම පිළිබඳ තොරතුරු සුද්ධෝදන රජතුමාට සැලකිරීමත්, සෘද්ධි බලයෙන් එහි සිට දානය ගෙනවුත් බුදුරදුන්ට පූජා කිරීමේ කටයුතුත් නො අඩුව සිදුකෙරුණි. ප්‍රසාදයට පත් ජනතාව ද මහත් ඕනෑකමින් අවශ්‍ය සිව්පසය පිළිගැන්වූහ. මේ අතර එක්ලක්ෂ හැටදහසක් පමණ වූ ඤාතීන් එකතුව නිග්‍රෝධ කුමාරයාගේ උයනෙහි බුදුරදුන් ප්‍රධාන සංඝරත්නයට වැඩසිටීමට නිග්‍රෝධාරාම නමින් දර්ශනීය ආරාමයක් ඉදිකරවූහ.
මැදින් පුර පසළොස්වක පොහොය දිනයෙහි ආරම්භ කළ කිඹුල්වත් පුරයට වැඩමවීම නිසා ඉතා වැදගත් සේවාවන් කිහිපයක් ම වූ බව ශාසන ඉතිහාසයෙන් පැහැදිලි වෙයි. ගමන ආරම්භයෙන් දෙමසකට පසු වෙසක් පුන් පෝදා බුදුරදුන් ප්‍රධාන සංඝරත්නය කිඹුල්වත්පුරයට වැඩම වූ කල්හි වයසින් බාල කුමර කුමරියන් ලවා වැන්ද වූ නමුත් බුදුරදුන්ට වඩා වැඩිහිටි ශාක්‍යවංශිකයෝ ගෞරවාචාර නොදැක්වූහ. එවිට බුදුරදුන් අහසට පැන නැගී යමාමහ පෙළහර දැක්වීමෙන් පසු ශාක්‍යයන්ගේ මානය දුරුවූයෙන් හැමදෙන එක්ව බුදුරදුනට නමස්කාර කළහ. සුද්ධෝදන පියාණන් තම පුතණුවන්ට නමස්කාර කළ තෙවන අවස්ථාව මෙයයි. මෙහිදී ලෝක විවරණ නම් පෙළහර ද බුදුරදුන් දැක් වූ බව සමහර ධර්මග්‍රන්ථයන්හි දැක්වේ. එයින් සෑම දෙනාටම දිව්‍යලෝක, බ්‍රහ්මලෝක, සතර අපාය ආදී සෑම ස්ථානයක්ම තම ප්‍රකෘති ඇසින් දැකගැනීමේ වාසනාව ලැබුණි.
කිඹුල්වතට වැඩම වූ දෙවැනි දින කිසිවෙක් දානයට ආරාධනා නො කළ හෙයින් බුදුරදුන් ප්‍රධාන භික්ෂූහු පිණ්ඩපාතයේ වැඩම කළහ. මෙය දැන කලබලයට පත්ව ආ සුද්ධෝදන රජතුමාට බුදුරදුන් පැවැත් වූ දේශනය අසා එහි දී රජතුමා සෝවාන් විය. එදින රජමාලිගාවේ දන් වළඳා පැවැත් වූ දහම් අසා සුද්ධෝදන රජතුමා සකෘදාගාමී වූ අතර මහා ප්‍රජාපති ගෝතමිය සෝවාන් භාවයට පත්වූවා ය. කිඹුල්වතට වැඩම වූ තුන්වන දින ගෙවදීම, විවාහය සහ ඔටුනු පැලඳීම යන මංගල අවස්ථා තුනකට සුදානම්ව සිටි නන්ද කුමාරයා කැටුව ගොස් පැවිදි කරවීම විශේෂ කරුණකි. කිඹුල්වත් නුවරට වැඩම වූ සත්වන දින පියා සතු ධනය ඉල්ලා පසුපස පැමිණ සත් හැවිරිදි රාහුල කුමාරයන් පැවිදි කිරීම ශාසන ඉතිහාසයෙහි සුවිශේෂි සිදුවීමකි. වෙසක් පොහොයෙන් අටවෙනි දින ධර්මශ්‍රවණය කළ සුද්ධෝදන පියාණන් අනාගාමී භාවයට පත් කිරීමට බුදුරදුන්ට හැකිවිය. මෙවැනි වැදගත් සිදුවීම් රාශියක් ම සිදුවීමට ප්‍රධාන හේතුව වූයේ මැදින් පුර පසළොස්වක පොහොය දිනක කිඹුල්වත් පුරයට වැඩමවීම ආරම්භ කිරීමයි.
කොළඹ නව කෝරළයේ ප්‍රධාන සංඝනායක,
කොළඹ ආනන්ද විද්‍යාලයේ
විශ්‍රාමික සහකාර විදුහල්පති,
ගල්කිස්ස බෞද්ධායතනාධිපති
සද්ධර්ම කීර්ති
ශ්‍රී ත්‍රිපිටකාචාර්ය
දිවියාගහ යසස්සි නා හිමි
Subscribe to:
Posts (Atom)