බක් පුර පසළොස්වක පොහොය වරුණ
මහා වංශයේ සඳහන් වන ආකාරයට මහාබලසම්පන්න මහෝදර නාගරාජ තෙමේ මුහුදේ පන්සියයක් යොදුන් නාග භවනයෙහි අධිපතිකම් කරමින් සිටියේ ය. ඔහුගේ සහෝදරී කන්වඩමන් නම් පර්වතයෙහි නා රජුට පාවාදෙනු ලැබී ය. ඒ දෙදෙනාට ලැබුණු පුත්රයා චූලෝදර නම් විය. ගොඩ වැසි නාගයෝත් මුහුදු වැසි නාගයන් මෙන් මහා බලසම්පන්නයෝ වූහ. චූලෝදර ගේ සීයා කලුරිය කරන කල්හි තමා සතුව තිබුණු ඉතා වටිනා මැණික් පුටුව පුතාට නොදී චූලෝදරගේ මව වන දියණියන් හට දුන්නේ ය. මාමා සහ බෑනා එනම්, චූලෝදර මහෝදර යන නා රජුන් දෙදෙනා අතර යුද්ධයට හේතුවූයේ මේ මිණි පලඟ ය
සෞභාග්යයෙන් හා සශ්රීකත්වයෙන් හෙබි මෙම බක් මාසය සියලු දෙනාටම සොම්නස් සුවය ගෙන දෙන ඉතාමත් සුන්දර මාසයක් වශයෙන් සම්මත ව ඇත. හැම තුරුලියක්ම විසිතුරු මලින් හා මනහර පලයන්ගෙන් පිරී ඉතිරී ගිය, නොයෙක් සියොත් කැලගේ කන්කලු නාදයෙන් ප්රබෝධිත වූ, මඳින් මඳ හමන සිසිල් මඳ පවනින් හා නන් විසිතුරු පියුම් සුවඳින් ද, මනහර පියකරු පියුමෙන් ද ගැවසීගත් විල් පෙළින් සමූපේත වූ, බක් මාසය සිත් සතන් සනසන ශාන්ත වූත්, පියකරු වූත් මාසයකි.
ලක්වැසි බෞද්ධ ජනතාවට අමා සිසිල ලබා දෙන කුලුණුබර බුදුපියාණන් වහන්සේගේ මහා ගුණ කඳ සිහිපත් වන අසිරිමත් මාසයකි. ශ්රී ලංකා ධරණී තලය දෙවන වරටත් ශ්රී පාද පද්ම ස්පර්ශයෙන් පිවිතුරු බවට පත් වූයේත් ගොයුම්ගොත් දම්රදාණන්ගේ සවනක් රැස් කඳින් මුළු හෙළදිව ආලෝකවත් වූයේත් දහම් අමා මිහිරෙන් නොයෙක් දෙනා නිවී සැනසී ගියේත් බක් මාසයේ ය.
හෙළදිව සිංහල වංශය ඇරඹෙන්නට පෙර මෙහි විසූ විශේෂ ජන කොටසක් වූ නාග ගෝත්රිකයන් නැවියන් ලෙස හඳුන්වා ගත් ජන කොටසකි. ප්රධාන වශයෙන් වෙළඳාම ජීවන වෘත්තිය කර ගෙන රුවල් නැව් මඟින් දේශ දේශාන්තරවලද වෙළඳාම් කර ගෙන ගිය පිරිසක් විය. නාග වන්දනාවේ ද යෙදුණ මෙම පිරිස එදා සිරිලක උතුරු පෙදෙස නාග දිවයින නොහොත් නාගදීපය මුල්කර ගෙන විසූහ. මොවුන්ගේ ජන ප්රධානීන් වූ චූලෝදර මහෝදර නම් නා රජුන් දෙදෙනා එකම පරපුරේ නෑයන් විය.
මහෝදර නා රජුගේ සොහොයුරියගේ පුතා වූයේ චූලෝදර ය. ඒ අනුව ඔහු මහෝදරට ඥාතිකමින් බෑණා විය. ඔහුගේ පියාවූයේ කන්වඩමන් පර්වතයේ විසූ නා රජු ය. සිය සහෝදරිය එම රජුට සරණපාවා දුන් සිය පියාණන් තමාට අයත් ව තිබූ මැණික් ඇල්ලූ වටිනා පුටුව ද දායාද වශයෙන් සිය දියණිය ට දුන්හ. පසුව මෙම පුටුවේ හිමිකාරයා වූයේ චූලෝදර ය. නමුත් තම පියාට අයත් වූ මෙම වටිනා ආසනය සිය බෑණනුවන් හට අයත්වීම නොඉවසූ මහෝදර වටින් විට මෙම පුටුවට තිබෙන අයිතිය සිය බෑණනුවන්ට පවසා තමාගේ උරුමය අනුව මෙය ආපසු ලබා ගන්නට කොපමණ වෑයම් කළත් චූලෝදර එය නොදුන් නිසා අවසානයේ දෙපිරිස අතර අරගලයක් සිදුකර තම අයිතිය දිනාගන්නට දෙදෙනා යුද්ධයට පිවිසියේ මෙම අසිරිමත් බක් මාසයේය.
බුද්ධත්වයෙන් පස්වැනි වර්ෂයෙහි සැවැත්නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වෙසෙන බුදුරජාණන් වහන්සේට චූලෝදර, මහෝදර යන නා රජුන් දෙදෙනා අතර මිණි පලඟක් පිළිබඳ ව ඇති වූ එම සටන අසන්නට ලැබිණ. උදේ සවස විසි හතර කෝටි ලක්ෂවාරයක් මහා කරුණා සිත පතුරවමින් ලෝ වැඩ පිණිස නෙත් හෙළූ භාග්යවතුන් වහන්සේ සිදු වන්නට යන මහා විපත, මහා සංග්රාමය වැළැක්වීම සඳහා දෙවන වරටත් ලංකාවට වැඩම කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දෙවැනි ලංකා ගමනය පිළිබඳ පුවත මහාවංශයේ සඳහන්ව ඇත්තේ මෙසේ ය.
මහාකාරුණිකො සත්ථා
සබ්බලෝකහිතෙ රතො
බෝධිතො පඤචමෙ වස්සේ
වසං ජේතවනේ ජිනො
මහොදරස්ස නාගස්ස
තථා වුලොදරස්ස ව
මාතුල භාගිනෙය්යානං
මණිපල්ලංක හේතු කං
දිස්වා සපාරිසජ්ජානං
සංගාමයං පච්චුපට්ඨිතං
සම්බුද්ධො චිත්තමාසස්ස
කාල්යපක්ඛේ උපොසථෙ
පාතොයෙච සමාදාය
පවරං පත්ත විවරං
අනුකම්පාය නාගානං
නාගදීප මුපාගම්
එළඹ හිටියා වූ යුද්ධය දැක බුදුරජාණන් වහන්සේ බක් මාසය අමාවක පොහෝ දින උදය කාලයෙහි ම පා සිවුරු ගෙන නාගයන්ට අනුකම්පා පිණිස ඍද්ධියෙන් නාගදීපයට වැඩි සේක.
මහා වංශයේ සඳහන් වන ආකාරයට අනුව මහා බලසම්පන්න මහෝදර නාගරාජ තෙමේ මුහුදේ පන්සියයක් යොදුන් නාග භවනයෙහි අධිපතිකම් කරමින් සිටියේ ය. ඔහුගේ සහෝදරී කන්වඩමන් නම් පර්වතයෙහි නා රජු හට පාවා දෙනු ලැබුවා ය. ඒ දෙදෙනාට ලැබුණු පුත්රයා චූලෝදර නම් විය. ගොඩ වැසි නාගයෝත් මුහුදු වැසි නාගයන් මෙන් මහා බලසම්පන්නයෝ වූහ. චූලෝදර ගේ සීයා කලුරිය කරන කල්හි තමා සතුව තිබුණු ඉතා වටිනා මැණික් පුටුව පුතාට නොදී චූලෝදරගේ මව වන දියණියන්හට දුන්නේ ය. මාමා සහ බෑනා එනම්, චූලෝදර, මහෝදර යන නා රජුන් දෙදෙනා අතර යුද්ධයට හේතුවූයේ මේ මිණි පලඟය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ මේ ගමනට දෙව්රම් දොරටුවේ කිරිපලු රුක අරක්ගෙන සිටි සමිද්ධි සුමන නම් දෙවියා ද කැඳවූ සේක. ඒ දෙවිරද තමාගේ භවනය වූ කිරිපලු රුක උදුරා තථාගතයන් වහන්සේට ඡත්රයක් මෙන් අල්ලා ගෙන තමා පෙර ජාතියේ විසූ ස්ථානය වන නාගදීපයට පැමිණියේ ය. සමිද්ධි සුමන දිව්යරාජයා දෙව්රම් වෙහෙර දොරටුවේ කිරිපලු රුක අධිගෘහිත දේවතා වන්නට පෙර ජාතියේ නාගදීපයේ මනුෂ්යයකු ව ඉපිද සිටියේ ය. එකල කිරිපලු වෘක්ෂයක් යට වැඩ සිට දන් වළඳන පසේ බුදුවරයන් වහන්සේ දැක උන්වහන්සේට පාත්ර පිරිසුදු කරන්නට කොළ කඩාදුණි. ඒ පින් බෙලෙන් මිනිස් තෙමේ දෙව්රම් වෙහෙර කිරිපලු රුකෙහි දෙවියකු ව උපන් බව වංශ කතාවල සඳහන් වේ.
බුදුරජාණන් වහන්සේ බක් අවපසළොස්වක් පොහෝදා උදෑසන ලක්දිව නාගදීපයට වැඩමවා අහසෙහි සිට එම යුද බිමට වැද සිටි දෙපසෙහි නාගයන් බිය ගන්වනු සඳහා මහත් ගණ අඳුරක් මැවූහ. නාගයන් බියෙන් හැකිළී සිටින විට ආලෝකයක් මවා තමන් වහන්සේ ඔවුනට දක්නට සැලැස්වූහ. එයින් ඉමහත් සොම්නසට හා සැනසීමට පත් නාගයෝ සර්වඥයන් වහන්සේ දැක බුදු සිරිපා කමල් වැන්දාහ.
ලෝක නාථයන් වහන්සේ චූලෝදර මහෝදර නා රජුන් දෙදෙනා ප්රමුඛ දෙපක්ෂයේ පිරිස සමඟි කරවීමට සමත් ධර්මයක් ඔවුනට දේශනා කළහ. සතර ආදීනව, මක්ඛ පලාසාදීන්ගේ ආදීන, කාකොලුක ජාතකය, ලටුතික ජාතකය, වට්ටක ජාතකය ද දේශනා කළ බව සමන්තකූට වර්ණනාවෙහි 575 ගාථාවෙහි සිට 582 තෙක් වන ගාථාවන්ගෙන් ප්රකාශ කොට තිබේ.
මේවායින් වෛර කිරීමෙහි ඇති පරිහානියත් සමඟිව සිටීමේ ඇති අභිවෘද්ධියත් විග්රහ කරමින් බුදුරජාණන් වහන්සේ අවවාද දුන්හ. යුද වැදී සිටි නා රජුන් දෙදෙනා ශ්රී සද්ධර්ම ශ්රවණයන්හි අපමණ පී්රතියට පත්ව යුද්ධයට හේතු වූ මිණි පලඟ තථාගතයන් වහන්සේට පිදූහ. අහසින් බැස මිණිපලඟෙහි වැඩ හුන් සම්බුදු බුදුපියාණන් වහන්සේ නාගයන් විසින් පිළිගන්වන ලද දිවා දානය වළඳා අවසානයේ අසූ කෝටියක් නාගයන් තිසරණ පන්සිල්හි පිහිටුවා පාරිභෝගික චෛත්යයක් වශයෙන් වැඳුම් පිදුම් කරනු පිණිස කිරිපලු රුක හා මිණිපලඟ නාගයන්ට පවරාදී සැවැත්නුවර දෙව්රම් වෙහෙරට වැඩම කළහ.
එහිදී මහෝදර නා රජුගේ මයිලණුවන් වූ මණිඅක්ඛිත නාග රාජයා ස්වකීය රාජධානිය වූ කැලණියට ද වැඩම කරවන ලෙස බුදුරජාණන් වහන්සේට ඇරැයුම් කළ බව වංශ කතාවල සඳහන් වේ. එම ඇරියුම පිළිගත් අප ශාන්තිනායක බුදුපියාණන් වහන්සේගේ තෙවැනි ලංකා ගමනයේ දී සුමන සමන් දිව්ය රාජයාගේ ඉල්ලීම පරිදි සමනොල කන්දෙහි සිරිපා සටහන තැබූ බව මහා වංශය විස්තර කරයි.
ඒ අනුව පැහැදිලි වනුයේ බුදුරදුන්ගේ දෙවැනි ලංකා ගමනය නිසා තෙවැනි වරටත් උන්වහන්සේ් ශ්රී ලංකාද්වීපයට වැඩම කරවා ගැනීමට අවස්ථාව උදා වූ බවයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ සමගියේ අවුරුදු තෑග්ග බක් පුර පසළොස්වක පොහෝදා හෙළයනට ලබා දී ඇති බව තවදුරටත් සඳහන් කළ හැකි ය.
රත්මලාන ධර්ම පර්යේෂණාලයේ ලිපි ලේඛන ඇසුරින් මෙම ලිපිය සකස් කෙරිණි
දුරුතු පුර පසළොස්වක පොහොය වරුණ
මිය ගිය ඥාතී ප්රේතයන්ට තිරෝකුඩ්ඩ සූත්රය බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ අතර මියගිය ඥාතීන්ට පින් අනුමෝදන් කිරීමේ චාරිත්රය ආරම්භ වූයේ ද දුරුතු මාසයේ දී ය පින්බර දුරුත්තෙහි පෙරදිග අහසින් දුරුතු පුර පසළොස්වක පුන්සඳ උදාවනවිට ආගමික ශාසනික ඓතිහාසික පුරාවෘත්තයන් අපට සිහිපත් වන්නේ තුනුරුවන කෙරෙහි අප්රමාණ ශ්රද්ධාවක් ඇති කරවමිනි. ලොව්තුරා සම්මා සම්බුද්ධත්වයෙන් නව මසක් ඇවෑමෙන් දුරුතු පුර පසළොස්වක පොහෝ දින උරුවෙල කාශ්යප, නදී කාශ්යප, ගයා කාශ්යප නම් වූ තුන් බෑ ජටිලයන් ප්රධාන දහසක් පිරිසට ලොව්තුරු දහම් මාර්ගයේ පහස ස්පර්ශය ලබා දීමෙන් අනතුරුව ප්රථම වරට ලංකාවට වැඩම කර එහිදී යක්ෂ ගෝත්රිකයන් දමනය කිරීම, කේශ ධාතු නිදන් කොට මහියංගණ දාගැබ තැනවීම ආරම්භ කිරීම, බිම්බිසාර මහරජුගේ ආරාධනය පරිදි බුදුරජාණන් වහන්සේ රහතන් වහන්සේ දහසක් සමඟ රජගහ නුවරට වැඩමවීම, ප්රේතයන්ට පින් අනුමෝදන් කිරීමේ චාරිත්රය අනුමත කිරීම, සිරිසඟබෝ කුමරු මහියංගණ චෛත්ය අසල දී රජ බවට පත්වීම, ආදී ආගමික සිදුවීම් රාශියක් සිදු වූ බව ඓතිහාසික මූලාශ්රවල සඳහන් වේ. .jpg) බෝධිතො නවමේ මාසෙ - ඵුස්ස දුණ්ණමියං ජිනො දුරුතු පුර පසළොස්වක පොහෝ දා මහියංගණයෙහි මහවැලි ගඟ අසබඩ යොදුන් තුනක් දුරින් පිහිටි මහානාග වනෝද්යානයට වැඩම කළ ඓතිහාසික සිදුවීම් මහාවංසයෙහි පළමු පරිච්ඡේදයෙහි ඒ ආකාරයෙන් සඳහන් ව ඇත. මිණිපේ සෙල් ලිපියේ ද මේ බව සනාථ කොට ඇත. පූජ්ය මාපලගම සෝමිස්සර හිමියන් එම අවස්ථාව සඳහන් කර ඇත්තේ මෙසේ ය. “දුරුතු පුන් පොහෝ දා උරුවෙල් දනව් පියසෙහි වූ උරුවෙල් කසුප් - නදී කසුප් ගයා කසුප් යන තුන් බෑ ජටිලයන් ප්රධාන දහසක් සව්වන් සිය දහම් මඟට හරවා ඔවුන් හැම අරී සලා ගණ බවට පත්කොට ඉක්බිති ව එයින් අතුරුදහන් ව හෙළදිව බින්තැන්නේ මාවැළි ගඟ අසබඩ මිනිපේ නම් සරු දනව් පියසට ගුවන් ගැබින් පහළ ව පුන්සඳ මඬලක් සේ සවනක් ගන බුදු රැස් මාලාවන්ගෙන් දිලිහි දිලිහී වැඩහුන් සේ. මහානාග වන නමින් හැඳින්වෙන උයන් බිමට රැස් වූ යක් හා කුල සෙබළෝ සිය පරවෙණි උරුමය කරගෙන සිටි බිම් පියසෙහි පත්කඩ අතුරා රන්වන් රැස් කඳින් දිලිසෙමින් වැඩ හිඳිනා තිලෝගුරු බුදුරදුන් වෙත විරුදුව මහා සටනකට එළඹිය. එහෙත් සඳකිරණ පරයන සිසිල් සුදෝ සුදු බුදුරැස් දහරා විහිදුවමින් කුලුණුබර දම් රදාණෝ මිහිරි නදින් දහම් දෙසා ඔවුන්ගේ තෙදබල බිඳලූහ. මේ අනඟි බුදුසිරි නැරඹීමට එහි පැමිණ සිටි සමනොළ පවු වැසි සුමන සමන් දෙව්රදාණෝ දහම්රස වදාළ සෝවාන් ව අරිසව්වකු බවට පත්වූහ. එදවසට බුදුහිමිපාණෝ සුමන සමන් දෙවි රදුන්ගේ ඇයැදුම් පරිදි සුරතින් සිය සිරස පිරිමැද කෙස් කලඹක් ප්රදානය කළහ. සුමන සමන් දෙවියෝ ඒ නිල්මිණිවන් කෙස් කලඹ රන් සුමුනෙකින් පිළිගෙන බුදුරදුන් වැඩ සිට දහම් අමාවැසි වැස් වූ බිම රුවන් රැසක් අතුරා ඒ මත තබා ඉඳුනිල්වන් ගලින් සත්රියන් උසැති සෑයක් බන්දා කේසධාතු නිදන් කොට පුද පෙරහර දැක්වූහ.” ඒ අනුව සුමන සමන් දිව්ය රාජයා විසින් ස්වාමිනී, අපට පූජාර්භ වස්තුවක් දුන්හ. මැනැවැ'යි ආයාචනා කළ විට බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට කේශධාතු මිටක් දීමෙන් අනතුරු ව උරුවෙල් දනව්ව බලා වැඩම කළහ. කේශ ධාතු මේ භූමිය තුළ නිධන් කිරීම ස්ඵුට නිර්මාණයේ ප්රථම අවස්ථාව එළි දක්වන ස්ථානය ලෙසින් ද මහියංගන ස්ථූපයට සුවිශේෂී ස්ථානයක් හිමි වන බව මහාවංසයේ පමණක් නොව පූජාවලිය ද දක්වන අතර ධාතු වංසයේ ද එම තොරතුරු තවදුරටත් සනාත කරගත හැකි ය. අප ලොව්තුරා සම්මා සම්බුදු බුදුපියාණන් වහන්සේගේ ප්රථම ලංකාගමනයෙන් අනතුරුව මගධයේ අධිපති බිම්බිසාර මහ රජතුමාගේ ආරාධනාව මත දහසක් ජටිල රහතන් වහන්සේ සමඟ රජගනුවරට වැඩම කරනු ලැබුවේ ද දුරුතු මාසයේ දී ය. බිම්බිසාර මහරජතුමා විසි දහසක් පමණ පිරිසක් පිරිවරා ගෙන බුදුරදුන් වෙත පැමිණි අතර උන්වහන්සේ රජු ප්රධාන වූ පිරිසට ධර්ම දේශනා කළහ. ශ්රද්ධාවන්ත මහෝපාසකයකු වූ බිම්බිසාර මහරජතුමා වේළුවනාරාමය බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්රමුඛ මහා සංඝරත්නයට පූජා කරන්නට විය. භික්ෂූන් වහන්සේට ආරාම පුජාව පිළිගැනීම සුදුසු බවට බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කරනු ලැබුවේ ද එම සුවිශේෂී අවස්ථාවේ දී ය. වේළුවනාරාමය බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත පූජා කළ දින පින් බලාපොරොත්තුවෙන් සිටි මහරජතුමාගේ ඥාති ප්රේතයන් රාශියක් වැලපෙන්නට විය. ඥාතී ප්රේතයන් වැලපෙන බව දුටු බුදුරජාණන් වහන්සේ බිම්බිසාර මහ රජතුමාට පෙන්වා දුන්හ. අනතුරුව බුද්ධ අවවාද පරිදි බුදුපාමොක් මහ සඟනට දන් පූජා කළ රජු ඥාති ප්රේතයන්ට පින් අනුමෝදන් කළේ ය. මිය ගිය ඥාතී ප්රේතයන්ට තිරෝකුඩ්ඩ සූත්රය බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ අතර මියගිය ඥාතීන්ට පින් අනුමෝදන් කිරීමේ චාරිත්රය ආරම්භ වූයේ ද දුරුතු මාසයේ දී ය. ඒ වගේම ක්රි.ව. 247 සිට 249 දක්වා ඉතා කෙටි කාලයක් තුළ ධාර්මිකව රට පාලනය කළ සිරිසඟබෝ රජතුමා රාජ්ය අභිෂේකය ලැබුවේද දුරුතු පුර පසළොස්වක පොහොය දිනක දී බව ඉතිහාසය ගත වී ඇත. මේ ආකාරයෙන් විමසා බලන විට දුරුතු පුර පසළොස්වක පොහොය ශාසන ඉතිහාසයෙහි වැදගත් සිදුවීම් රැසක් සිදු වූ දිනයක් වශයෙන් සඳහන් කළ හැකි ය. රත්මලාන ධර්ම පර්යේෂණාලයේ ලිපි ලේඛන ඇසුරින් මෙම ලිපිය සකස් කෙරිණි. |
කර පුද වඳින රැඳි මුනි සිරිපා තඹර සකි සඳ පෙනේ සමනොළ ගල නැඟෙනහිර
උඳුවප් පුර පසළොස්වක පොහොය උදාවත් සමඟම සිරිපා වන්දනා සමය ආරම්භ වෙයි. එය ඊළඟ වෙසක් පුර පසළොස්වක පොහොය දක්වාම පවතියි. චිරාගත සම්ප්රදායානුකූල ආගමික වතාවත් රාශියක් පවත්වා සිරිපා වන්දනා සමය ආරම්භ කරන අතර පැල්මඩුල්ලේ ගල්පොත්තාවල පන්සල, රත්නපුර මහසමන් දේවාලය සහ සිරිපා කන්ද යන ස්ථානවල අනුපිළිවෙළින් සිදුකරන වතාවත් ඒ අතර ප්රමුඛත්වය ගනියි.
භාරහාර
සිරිපා වන්දනා ගමනට අනෙකුත් වන්දනා ගමන්වලට වඩා විශේෂත්වයක් දුරාතීතයේ පටන්ම හිමිව පැවතිණ. මෙරට ජනතාව වන්දනාවේ යන සිද්ධස්ථාන අතර වැඩිම දුරක් පයින් යා යුතු එකම සිද්ධස්ථානය ශ්රී පාදස්ථානය වීම එයට ප්රධාන හේතුවයි. පුරාතනයේ ඇතැමුන් මෙම වන්දනා ගමනට සහභාගි වූයේ තම ඉඩකඩම් පවා ඤාතීන්ට පවරා දීමෙන් පසුවයි. ගමනාරම්භයට පෙර තෙරුවන් නමදින වන්දනාකරුවන් ඊළඟට සිදු කරනුයේ සමන් දෙවියන්ට භාරහාර වීමයි. පිරිවර ජනයා ද සමඟ වන්දනා නඩ වශයෙන් සංවිධානය වී සිරිපා තරණය කරන අතර ගමන් මාර්ගයේ දී ඇතිවන ගමන් විඩාව සංසිඳුවා ගන්නේ කවි හා වාගාලාප ගායනා කරමිනි. මෙහිදී ‘තුන්සරණය’ නමැති ජන කාව්යයේ එන කවි මෙන්ම ගැමි ජනතාව විසින් නිර්මාණය කරන ලද වාගාලාප බොහෝ සෙයින් ගායනා කෙරෙයි.
වදන් මාලාවක්
සිංහල ජන ජීවිතයේ අන් කවර හෝ අවස්ථාවකවත් භාවිත වන බවක් දැකිය නොහැකි සිරිපා වන්දනාව හා ආවේණික වූ විශේෂ වචන මාලාවක් ද පවතියි.
හිමිදිරි පාන්දර පෙරදිගින් සූර්යයා උදාවීම සිරිපා පුදබිමේ දී හඳුන්වන්නේ ‘ඉර සේවය’ නමිනි. වන්දනාකරුවන් ඔවුනොවුන් හමුවන අවස්ථාවන්හි දී ආශිර්වාද කර ගන්නේ “කරුණාවයි” කියමිනි. එය වෙනත් අවස්ථාවක ‘ආයුබෝවන්’ යැයි කීම හා සමාන ය. ජීවිතයේ පළමුවරට සිරිපා වන්දනාවේ යන තරුණයා ‘කෝඩුකාරයා’ ලෙසත් වැඩිහිටියා ‘දඬු කෝඩු’ ලෙසත් කුඩා දරුවකු හෝ දැරියක ‘කිරිකෝඩු’ ලෙසත් හැඳින්වේ.
සිරිපා අඩවියේ තද අඳුර සහිතව වලාකුළු පැතිරයාම ‘කෝඩේ’ නමිනුත්, වැසි වසින බව හැඟවීම ‘ගඟුල බානවා’ නමිනුත්, භාවිතයට එක් වී තිබේ.
සිරිපා තරණයේ දී ‘පරඬැල් පෑගෙනවා’ යනුවෙන් කීමෙන් අදහස් කරනුයේ ‘කටු ඇනෙනවා’ යන්නයි. ගමන් මාර්ගය අවහිර නම් ඉඩ ඉල්ලා සිටින්නේ ‘සංහිඳේ’ යනුවෙන් පැවසීමෙනි. ‘ඉඩ දෙන්න’ යනු එහි අරුතයි. සිරිපා වන්දනාකරුවා ගෙන යන සියලුම ආම්පන්න බහාලන උරය හඳුන්වන්නේ ‘සැහැල්ලුව‘ නමිනි. එය උරහිස දෙපසට වැටෙන සේ කරේ දමාගෙන යා හැකි වන පරිදි මැසූ ලොකු උරයකි.
සමනොළ කන්දේ ඉහළ කොටසේ පවත්නේ තද සීතලකි. එම ප්රදේශයෙහි ගමන් කිරීම හඳුන්වන්නේ ‘හිමේ නඟිනවා’ යනුවෙනි. සිරිපතුල වැඳීමට පෙර වන්දනාකරුවන් පිරිසුදුවීම ‘පේවීම’ නම් වේ. දෙහි කැබැල්ලක් ගා සීත ගඟුලෙන් නෑම මෙහි විශේෂ පේවීම ලෙස හැඳින්විය හැකි ය.
සිරිපා වන්දනා කරන පිරිස ‘නඩය’’ නමින් හඳුන්වන අතර එම පිරිසේ නායකයා ‘නඩේ ගුරා’ නම් වෙයි. සිරිපා වන්දනාවේ දී ඉතා වැදගත් පිළිවෙතක් වන්නේ කට පරෙස්සම් කර ගැනීමයි. එනම් වචනය සංවර කර ගැනීමයි. කට පරෙස්සම් කර නොගැනීම සිරිපා කරුණාවට බාධාවකි. සිරිපා වන්දනාව හා පමණක් ආවේණික වූ මෙම වචන මාලාව හඳුන්වාදිය හැක්කේ හුදෙක් ගැමි පාරිභාෂික වචන කෝෂයක් ලෙසයි.
ජනශ්රැති බොහොමයක්
සිරිපා වන්දනාවේ දී ‘ගෙත්තම් කිරීම’ නමින් සිදු කෙරෙන අභිචාර විධියක් පවතියි. ඉඳිකටු හා නූල් රැගෙන ඒවා ගසක අත්තක දවටා යාම මෙයින් අදහස් වේ. ජන වහරේ එන පරිදි බුදුරදුන් සිවුරු ඉරුණු තැන් එතැන දී මසා ගත් බව සිහිපත් කරමින් ගෙත්තම් කර දෙවියන්ට පින්දීම සිදුකරයි.
සිරිපා ගමන් මාර්ගය හා සබැඳි බොහෝ ස්ථාන නාම සිංහල ජන වහරට එක් වී ඇත. රත්නපුර මාර්ගයේ ලිහිණි හෙල, ධර්මරාජගල, හැරමිටිපාන , ඇහැළ කණුව මෙන්ම හැටන් මාර්ගයේ මකර තොරණ, ජපන් සාම චෛත්යය, රතු අම්බලම, භගවාලෙන ඒ අතර ස්ථාන කිහිපයකි. මෙම ස්ථාන වටා බොහෝ ජනශ්රැති ද බිහි වී තිබේ.
හැටන් පාරේ පැමිණීමේ දී හමුවන ‘භගවා ලෙන’ දැකීමට බොහෝ වන්දනාකරුවන්ට අවස්ථාව නොලැබෙයි. එය වන්දනාකරුවන් නඟින පඩි මගට මදක් එපිටින් පිහිටා තිබීම එයට එක් හේතුවකි.
භගවා ලෙන මහගිරිදඹෙන් පසුව පිහිටා තිබීමත්, වන්දනාකරුවන් මහගිරිදඹ පසුකළ සැණින් මළුවට යාමට ඉක්මන්වීමත් එයට තවත් හේතුවකි. මෙම භගවා ලෙන වනාහි බුදුරදුන් සිරිපා පිහිටුවා දිවා විහරණය කළ ‘දිවා ගුහාව‘ යයි ද ඇතැමුන් තුළ විශ්වාසයක් පවතියි. මහගිරිදඹ තද බෑවුම් සහිත, දැකීමටත් බිය උපදවන ප්රදේශයකි. මෙහි අහස්ගව්ව ද පිහිටා ඇත.
දඹදිව සිට පැමිණි ධර්මරාජ නම් බ්රාහ්මණ පුත්රයෙකු සිරිපා මාර්ගයේ කොටසක ගල් පඩි ඉදිකොට සිරිපා අඩවියට පූජා කළ වග ජනශ්රැතියේ සඳහන් ය. ‘ධර්මරාජගල’ යනු එම කොටසයි. මෙම ධර්මරාජගල නඟින විට එහි ගල්පඩි ගණන් කිරීම සිරිතකි. හත්දින්නත් තරු ගණන් කළ නොහැකි මෙන් මෙම ධර්මරාජගලේ ගල් පඩි ද ගණන් කළ නොහැකි බව ජනමතයකි.
මෙහි සමහර තැනක ගල් පඩි එකක් ද දෙකක් ද කියා තීරණය කිරීමට නොහැකිවීමත්, සමහර තැනක ගල් පඩි තිබේ දැයි, නිශ්චය කර ගත නොහැකි වීමත් එයට හේතුව‘ වන්නට ඇත.
ඉර සේවය
ලිහිණි හෙල යනු අතීතයේ කඳු කඩා වැටීමෙන් සෑදුණු භයානක ගල් බෑවුමකි. සිරිපා කරුණා කරන්නන් පළමුව පැමිණෙනුයේ පාත මළුවටයි. එම ප්රදේශය වන්දනාකරුවන් බෙහෙවින් ම ගැවසෙන විශ්රාමශාලා සහිත ප්රදේශය යි. මෙහි සිට වන්දනාකරුවන් දැක ගැනීමට අපේක්ෂා කරනුයේ ‘ඉර සේවය’ යි. උදෑසන පෙරදිගින් සූර්යයා උදා වී ගෙන ඒම සිරිපා අඩවියේ දී ඉර සේවය නමින් හැඳින්වේ. මෙය සිරිපා මළුවට පමණක් පෙනෙන ඉතා චමත්කාරජනක දර්ශනයකි. දොළොස් මහේ පහන ද ශ්රී පාදස්ථානයට පමණක් ආවේණික වූවකි.
පුද සිරිත්
සිරිපා වන්දනා සමයෙහි සිරිපා මළුව තුළ සාම්ප්රදායිකව පැවැත්වෙන පුද සිරිත් සමූහයක් ද පවතියි. බදාදා, සෙනසුරාදා යන කෙම්මුර දිනයන්හි දී සිදුකරන විශේෂ චාරිත්රයක් වනුයේ සවස පූජාවට පෙරාතුව රැස්ව සිටින සැදැහැවතුන් සියලු දෙනාම මළුවෙන් ඉවත් කර පිවිසෙන දොරටු වැසීමයි. ඉන් පසුව මළුවේ කාර්ය මණ්ඩලය විසින් නා නා විධ සුවඳ වර්ග මුසු කළ පැන් කළ හතකින් ශ්රී පාද පද්මය දෝවනය කරනු ලැබීම සිදු වේ. ඉක්බිතිව සුමන සමන් දේවාලය ද එලෙසින් ම පවිත්ර කෙරේ. මුළු සිරිපා මළුව ම සුවඳ පැනින් සෝදා සඳුන් කිරි පැන් ඉසීමෙන් පිරිසුදු කිරීම අඛණ්ඩව සිදුවන පැරැණි සිරිතකි.
මෙම පවිත්ර කිරීම්වලින් පසුව සිදුවන්නේ සාම්ප්රදායික ව සකස් කළ බුද්ධ පූජාව ගෞරවාන්විත පුද පෙරහරක් මඟින් මළුව වටා තෙවරක් වැඩම කරවා ගෙනවිත් ශ්රී පාද වහන්සේ අබියස තැන්පත් කිරීමයි. පසුව දේව පූජාව ද එබඳුම පූජා පෙරහරක් මඟින් වැඩමවා සමන් දේවාලයෙහි තැන්පත් කරයි. සැදැහැවතුන්ට වන්දනාව සඳහා දොරටු විවර වනුයේ මෙම සියලු පූජාවන් හා චාරිත්රවිධි පැවැත්වීමෙන් පසුවයි.
ෂඩ්භාෂා පරමේශ්වර තොටගමුවේ ශ්රී රාහුල සංඝරාජ හිමි සැළලිහිණි සංදේශයේ දී තත් සංදේශය ගෙන යන සැළලිහිණියාට සමනොළ ගල බලන ලෙස සඳහන් කළේ මෙසේ ය.
සුරරද සමන් සමඟින් සුරඟන එවර
පැහැනද මදාරා පරසතු මල් පතර
කරපුද වඳින රැඳි මුනි සිරිපා තඹර
සකිසඳ පෙනේ සමනොළ ගල නැඟෙනහිර
මිතුරුතුමනි, එකල්හි දෙවඟනන් හා එක්ව සමන් දිව්ය රාජයා විසින් කාන්තියෙන් තෙත් වූ මදාරා පරසතු මල් සමූහයන් පූජා කොට වඳිනු ලබන්නා වූ බුදුරදුන්ගේ සිරිපා පද්මය පිහිටි සමනොළ පර්වතය පෙරදිගින් පෙනෙයි.
ඌරුගමුවේ අස්සජී හිමි
Subscribe to:
Posts (Atom)